ti guarda dal Grande Inquisitor

Palestrina in Frankfurt

Als afronding van mijn weekendje Frankfurt, maakte ik een voorstelling mee van Pfitzners "Musikalische Legende" Palestrina. Ik was wel op de hoogte van het bestaan van dit werk omdat ik ooit opnames gezien heb met Fritz Wunderlich of Peter Schreier in de titelrol, maar had het nog nooit gehoord. Pfitzner heeft ook het libretto geschreven en noemde het dan ook zijn "Hauptwerk". De opera werd in 1917 in München gecreëerd.

FotoDe opera speelt tegen de achtergrond van het Concilie van Trente in 1563. Paus Pius IV wil al die moderne polyfone muziek bannen uit de kerken omdat daardoor de liturgische teksten niet meer verstaanbaar zijn en enkel nog Gregoriaanse muziek toelaten. Tegenstanders van dit idee, verpersoonlijkt door kardinaal Carlo Borromeo, vragen Palestrina om een mis te componeren om aan te tonen dat polyfonie wel degelijk een plaats kan hebben in de liturgie. Palestrina wil daar niet op ingaan, maar na de verschijning van de Oude Meesters schrijft hij op één nacht zijn mis.

Aan de ene kant is er de tegenstelling tussen de kunst die door de (religieuze) politiek beknot wordt, maar tegelijkertijd moet de kunstenaar ook in het gareel van de politiek lopen. Dit idee is het uitgangspunt van de regisseur Harry Kupfer.

De productie maakt optimaal gebruik van het draaiplateau, waarover de opera van Frankfurt beschikt. Hans Schavernoch heeft een eenheidsdecor gebouwd dat hoofdzakelijk bestaat uit een halfrond waar het Concilie plaatsvindt, maar waarvan de zij- en achterkant ook plaats bieden aan andere ruimtes voor de andere scènes van de opera. Op de zijmuren worden video's geprojecteerd die door middel van twee spiegels onder een hoek van 45° zichtbaar zijn in de zaal.

Tijdens de ouverture zien we aan de ene kant het beeld van Palestrina geprojecteerd, en daartegenover het beeld van Pius IV. Die twee beelden worden langzaam vervangen door foto's van respectievelijk Shostakovitch en Stalin. Daarmee weten we meteen welke richting Harry Kupfer uitwil. Het is een redelijk logisch verband... maar hij had even goed Pfitzner zelf tegenover Hitler kunnen plaatsen. Alle karakters dragen hetzelfde uniform. De geestelijken worden onderscheiden door middel van een stool, rood voor de kardinalen en blauw voor de bisschoppen.

De sterkste en meest indringende scène is die waarbij Palestrina visioenen heeft van de Oude Meesters. Hij wordt daarbij ook fysisch gemarteld met prikkeldraadkabels aan zijn handen en voeten en krijgt een kroon van prikkeldraad op het hoofd. Nadat hij met prikkeldraad aan zijn piano geketend wordt, vindt hij inspiratie en begint als een bezetene te componeren.

Ook muzikaal vond ik dit een van de beste scènes. Pfitzner heeft een lang werk geschreven (meer dan drieëneenhalf uur muziek), dat echter niet altijd even boeiend is. Zo lijkt de preek van Carlo Borromeo in het eerste bedrijf, als hij Palestrina komt vragen om een mis te schrijven, wel eindeloos. Dat kan echter ook te maken hebben met de brullende Falk Struckmann. In het tweede bedrijf - het Concilie - wordt ook een gigantische hoeveelheid tekst over het publiek uitgestort, waarvan de zin me niet altijd even duidelijk was. Dit bedrijf vraagt duidelijk meer voorbereiding om het te kunnen appreciëren.

Dat tweede bedrijf bevat echter ook een aantal lichtere momenten. Zo zorgt de karakterisatie van Abdisu, de Patriarch van Assyrië, door de altijd even geniale Peter Bronder voor een komische noot. Ook het religieuze gekonkelfoes achter de schermen - zij het in de bar, zij het in de mannentoiletten - zorgen voor de nodige afwisseling.

Kurt Streit zong een sterke Palestrina. Vooral in de eerder genoemde droomscène maakte hij indruk. Frank van Aken - in het werkelijke leven de man van Eva-Maria Westbroek - was niet in beste vorm als Bernardo Novagerio. Hij heeft wel een typisch Wagnertenortimbre, maar regelmatig haperde zijn stem of klonk ze genepen. Johannes Martin Kränzle was daarentegen een sonore Giovanni Morone, die in het tweede bedrijf een boeiende uiteenzetting gaf.

Maar de echte ster van de voorstelling was het "Frankfurter Museumsorchester" onder leiding van Kirill Petrenko. Zijn uitvoering van de ouverture was briljant in zijn transparantie en ontroerend in zijn eenvoud. Maar ook in de rest van de voorstelling vond hij de juiste balans tussen ondersteuning van de zangers en orkestrale uitbarstingen.

De zaal en de orkestbak hing vol met microfoons, net zoals de kaken van alle zangers. In het najaar zal bij Oehms Classics een CD-opname van deze voorstellingenreeks verschijnen...

Publicatie: maandag 6 juli 2009 @ 13:03
Rubriek: Opera

Recent RSS feed

Robert Holl in Zeist

Gisteren werd de tweede editie van het LiedFestival Zeist afgesloten. Op het podium twee volbloed Schubertianer... Robert Holl en Graham Johnson. Op het programma... Schuberts meesterwerk Winterreise.

Liedrecital, 22-5-2017 17:05
0 opmerkingen

Angelo Pollak en Karola Pavone in Zeist

Vanmiddag stond er een tweede duorecital op het programma van het LiedFestival Zeist met twee jonge zangers... de Oostenrijkse tenor Angelo Pollak en de Italiaanse sopraan Karola Pavone.

Liedrecital, 21-5-2017 23:16
0 opmerkingen

Robert Holl & Co in Zeist (2/2)

Het avondconcert gisteren was een soort "Abendunterhaltung" zoals ze ten tijde van Schubert georganiseerd werden (maar dan zonder puur instrumentale werken) en wat later zou uitgroeien tot de Schubertiades. Op het programma stonden meerstemmige liederen van Haydn, Mozart, Beethoven en Schubert. Een en ander werd enthousiast ingeleid door Maartje van Weegen, tevens ambassadrice van het LiedFestival Zeist.

Liedrecital, 21-5-2017 9:27
0 opmerkingen

Adèle Charvet, Raoul Steffani en Flott in Zeist

Deze namiddag stonden er twee liedrecitals op het programma van het LiedFestival Zeist. Eerst kregen we met de Franse mezzo Adèle Charvet en de Nederlandse bariton Raoul Steffani twee jonge zangers te horen. Ze wonnen vorig jaar respectievelijk het "Internationaal Vocalisten Concours Den Bosch" en het "Grachtenfestival Conservatorium Concours". In de late namiddag was het de beurt aan Dame Felicity en Graham Johnson.

Liedrecital, 20-5-2017 23:09
0 opmerkingen

James Gilchrist in Zeist

Op een festival is er vaak wel één of ander concert waar ik vooraf mijn bedenkingen bij heb. Op het LiedFestival Zeist was dat het geval voor het recital van James Gilchrist en Sholto Kynoch. Mijn verwachtingen werden spijtig genoeg bevestigd...

Liedrecital, 20-5-2017 9:42
0 opmerkingen

Master course voor liedduo's in Zeist

De drie eerste dagen van het LiedFestival Zeist waren gevuld met master classes voor zes liedduo's bestaande uit vier sopranen, twee baritons en uiteraard zes pianisten. Op de vierde dag werd de reeks afgesloten met een slotrecital door vijf van de zes duo's.

Liedrecital, 19-5-2017 21:38
0 opmerkingen

Henk Neven in Zeist

Ik had de Nederlandse bariton Henk Neven uiteraard al eerder gehoord, maar met zijn recital op het LiedFestival Zeist was het de eerste keer dat hij als liedzanger mijn pad kruiste... een ontdekking !

Liedrecital, 18-5-2017 23:24
0 opmerkingen

Robert Holl & Co in Zeist (1/2)

De locatie van het LiedFestival Zeist - een protestantse kerk - heeft Robert Holl geïnspireerd tot een vrij origineel programma met muziek op religieuze teksten voor het tweede recital van het festival.

Liedrecital, 17-5-2017 23:42
0 opmerkingen

Lenneke Ruiten in Zeist

Vorig jaar werd in Zeist een nieuw Liedfestival opgericht met Robert Holl als drijvende kracht. Ik heb dat toen gemist, maar dit jaar ben ik er wél bij in de kerk van de Evangelische Broedergemeente. Het thema dit jaar is "Schubert en zijn voorgangers". Het openingsrecital van Lenneke Ruiten en Thom Janssen paste daar perfect in met liederen van Haydn, Mozart en Schubert.

Liedrecital, 16-5-2017 23:25
0 opmerkingen

Dido and Aeneas in Luik

De Waalse Opéra staat niet echt bekend voor haar programmatie van barokopera's al hebben ze tien jaar geleden wel eens de "comédie-ballet" Le Bourgeois Gentilhomme uitgevoerd. De voorstelling van Dido and Aeneas was gisteren de eerste "echte" barokopera die ik hoorde sinds de meer dan twintig jaar dat ik naar Luik ga.

Opera, 10-5-2017 17:16
0 opmerkingen

Infinite Now in Antwerpen

Shell Shock was een paar jaar geleden de bijdrage van de Munt aan de herdenkingen van de Eerste Wereldoorlog. Opera Vlaanderen doet dit met Infinite now van Chaya Czernowin. Gisteren was de Antwerpse creatie in een - letterlijk - meer dan halflege zaal.

Opera, 1-5-2017 10:09
6 opmerkingen

Mei 2017

Deze maand nemen wij en de Munt eindelijk afscheid van de tent. Dat gebeurt met Aida in een productie van Stathis Livathinos en met een dubbele bezetting. De binnenkoer van de Landcommanderij in Alden Biesen is weer het jaarlijks podium voor de Zomeropera met deze keer Don Pasquale. De laatste cinema-voorstelling van de Met dit seizoen is Der Rosenkavalier waarmee Renée Fleming afscheid neemt van de bühne. Tenslotte wordt in verschillende concertzalen de 70ste verjaardag van Philippe Herreweghe gevierd.

Toekomstmuziek, 29-4-2017 15:47
2 opmerkingen