ti guarda dal Grande Inquisitor

Caligula in Keulen

In oktober van dit jaar zag een nieuwe opera het levenslicht in de opera van Frankfurt. Op basis van het toneelstuk "Caligula" van Albert Camus, leverde Hans-Ulrich Treichel een Duits libretto af, dat door Detlev Glanert op muziek gezet werd. Het was een co-productie met de opera van Keulen. Aangezien de Duitse pers zeer lovend was en Markus Stenz dirigeerde, was mijn nieuwsgierigheid gewekt om dit ook eens te gaan beluisteren.

De opera Caligula bestrijkt de laatste jaren van de Romeinse keizer en begint bij de dood van Drusilla (het is blijkbaar nog niet helemaal duidelijk of hij nu al dan niet een incestueuze relatie onderhield met zijn zuster) en eindigt op het moment dat hij vermoord werd... nadat hij zelf een spoor van moorden achtergelaten had. Het werk legt niet zo zeer de nadruk op Caligula's perversiteiten, maar eerder op zijn dictatoriale (grootheids)waanzin. Het feit dat Camus zijn toneelstuk rond 1940 schreef, zal wel niet vreemd zijn aan deze invalshoek.

Foto

Glanerts muziek wordt gekenmerkt door een aantal interessante en originele momenten, alhoewel ze vaak klinisch en emotieloos, en soms ook vervelend overkomt. Het traditionele orkest wordt gebruikt, maar aangevuld met een aantal speciale effecten. Zo begint en eindigt de opera op dezelfde onorthodoxe manier, met een krijs van Caligula die door de luidsprekers gestuurd wordt. Het ritme van de voorstelling wordt vaak aangegeven door een elektronisch versterkte hartslag, die sneller begint te klinken op hoogtepunten van Caligula's waanzin. Het derde bedrijf "Die Göttlichkeit Caligulas" (elke bedrijf heeft een eigen titel) is zo'n grotesk moment als Caligula zich uitroept tot de godin Venus. Dit vond ik trouwens ook een van de betere momenten van de opera.

Een van de eerste echt grote momenten in de opera is Caligula's "Einsamkeits-Monolog" wat door overweldigende orgelklanken begeleid wordt en wat me aan de muziek van Messiaen deed denken. Het slot van de opera is ook schitterend. Het is een soort duet tussen Caligula en zijn vrouw Caesonia. Dat duet eindigt met de dood van Caesonia, vermoord door Caligula. Het koor heeft ook een specifieke rol in deze opera voor de uitdrukking van Caligula's waanzin. Ze vertolken de stemmen die door Caligula's hoofd spoken en die regelmatig tussenkomen in Caligula's scènes.

De regisseur Christian Pade heeft een regie opgebouwd, die in dezelfde lijn ligt van de muziek en het libretto. Op geen enkel moment gaat hij te ver. De Venus-scène is uiteraard grotesk, maar dat past ook. Maar bijvoorbeeld de verkrachtingsscène van Livia gebeurt onzichtbaar achter/onder een tafel. De scène waarbij vier dichters een gedicht over de dood moeten verzinnen, eindigt ook beheerst. Tijdens hun voordracht beoordeelt Caligula hun dichtkunst op zijn Beckmessers en blaast op een fluitje als het hem niet aanstaat. De dichters worden eenvoudig afgevoerd voor hun onthoofding. Sommige regisseurs zouden zich op dergelijke momenten laten verleiden tot bloederige grand-guignol-momenten.

De bariton Ashley Holland zong de rol van Caligula. Voor deze rol moet hij beroep doen op het volledig spectrum van zijn stem... van fluisterend piano zingen tot grote bas-baritonale uitbarstingen en (als Venus) tot falsetzingen toe. Hij straalt wel niet altijd een keizerlijk dominerende houding uit. Maar het is een gigantische rol, waarbij de andere partijen een beetje verbleken. Wat niet wil zeggen dat de andere zangers naast hem verbleken. Ursula Hesse von den Steinen vertolkt bijvoorbeeld een elegante en presente Caesonia, die wel massa's uitstraling heeft. Ook de contratenor Martin Wölfel valt op als een geëngageerde Helicon.

Publicatie: zaterdag 9 december 2006 @ 12:09
Rubriek: Opera

Recent RSS feed

Robert Holl in Zeist

Gisteren werd de tweede editie van het LiedFestival Zeist afgesloten. Op het podium twee volbloed Schubertianer... Robert Holl en Graham Johnson. Op het programma... Schuberts meesterwerk Winterreise.

Liedrecital, 22-5-2017 17:05
1 opmerking

Angelo Pollak en Karola Pavone in Zeist

Vanmiddag stond er een tweede duorecital op het programma van het LiedFestival Zeist met twee jonge zangers... de Oostenrijkse tenor Angelo Pollak en de Italiaanse sopraan Karola Pavone.

Liedrecital, 21-5-2017 23:16
0 opmerkingen

Robert Holl & Co in Zeist (2/2)

Het avondconcert gisteren was een soort "Abendunterhaltung" zoals ze ten tijde van Schubert georganiseerd werden (maar dan zonder puur instrumentale werken) en wat later zou uitgroeien tot de Schubertiades. Op het programma stonden meerstemmige liederen van Haydn, Mozart, Beethoven en Schubert. Een en ander werd enthousiast ingeleid door Maartje van Weegen, tevens ambassadrice van het LiedFestival Zeist.

Liedrecital, 21-5-2017 9:27
0 opmerkingen

Adèle Charvet, Raoul Steffani en Flott in Zeist

Deze namiddag stonden er twee liedrecitals op het programma van het LiedFestival Zeist. Eerst kregen we met de Franse mezzo Adèle Charvet en de Nederlandse bariton Raoul Steffani twee jonge zangers te horen. Ze wonnen vorig jaar respectievelijk het "Internationaal Vocalisten Concours Den Bosch" en het "Grachtenfestival Conservatorium Concours". In de late namiddag was het de beurt aan Dame Felicity en Graham Johnson.

Liedrecital, 20-5-2017 23:09
0 opmerkingen

James Gilchrist in Zeist

Op een festival is er vaak wel één of ander concert waar ik vooraf mijn bedenkingen bij heb. Op het LiedFestival Zeist was dat het geval voor het recital van James Gilchrist en Sholto Kynoch. Mijn verwachtingen werden spijtig genoeg bevestigd...

Liedrecital, 20-5-2017 9:42
0 opmerkingen

Master course voor liedduo's in Zeist

De drie eerste dagen van het LiedFestival Zeist waren gevuld met master classes voor zes liedduo's bestaande uit vier sopranen, twee baritons en uiteraard zes pianisten. Op de vierde dag werd de reeks afgesloten met een slotrecital door vijf van de zes duo's.

Liedrecital, 19-5-2017 21:38
0 opmerkingen

Henk Neven in Zeist

Ik had de Nederlandse bariton Henk Neven uiteraard al eerder gehoord, maar met zijn recital op het LiedFestival Zeist was het de eerste keer dat hij als liedzanger mijn pad kruiste... een ontdekking !

Liedrecital, 18-5-2017 23:24
0 opmerkingen

Robert Holl & Co in Zeist (1/2)

De locatie van het LiedFestival Zeist - een protestantse kerk - heeft Robert Holl geïnspireerd tot een vrij origineel programma met muziek op religieuze teksten voor het tweede recital van het festival.

Liedrecital, 17-5-2017 23:42
0 opmerkingen

Lenneke Ruiten in Zeist

Vorig jaar werd in Zeist een nieuw Liedfestival opgericht met Robert Holl als drijvende kracht. Ik heb dat toen gemist, maar dit jaar ben ik er wél bij in de kerk van de Evangelische Broedergemeente. Het thema dit jaar is "Schubert en zijn voorgangers". Het openingsrecital van Lenneke Ruiten en Thom Janssen paste daar perfect in met liederen van Haydn, Mozart en Schubert.

Liedrecital, 16-5-2017 23:25
0 opmerkingen

Dido and Aeneas in Luik

De Waalse Opéra staat niet echt bekend voor haar programmatie van barokopera's al hebben ze tien jaar geleden wel eens de "comédie-ballet" Le Bourgeois Gentilhomme uitgevoerd. De voorstelling van Dido and Aeneas was gisteren de eerste "echte" barokopera die ik hoorde sinds de meer dan twintig jaar dat ik naar Luik ga.

Opera, 10-5-2017 17:16
0 opmerkingen

Infinite Now in Antwerpen

Shell Shock was een paar jaar geleden de bijdrage van de Munt aan de herdenkingen van de Eerste Wereldoorlog. Opera Vlaanderen doet dit met Infinite now van Chaya Czernowin. Gisteren was de Antwerpse creatie in een - letterlijk - meer dan halflege zaal.

Opera, 1-5-2017 10:09
6 opmerkingen

Mei 2017

Deze maand nemen wij en de Munt eindelijk afscheid van de tent. Dat gebeurt met Aida in een productie van Stathis Livathinos en met een dubbele bezetting. De binnenkoer van de Landcommanderij in Alden Biesen is weer het jaarlijks podium voor de Zomeropera met deze keer Don Pasquale. De laatste cinema-voorstelling van de Met dit seizoen is Der Rosenkavalier waarmee Renée Fleming afscheid neemt van de bühne. Tenslotte wordt in verschillende concertzalen de 70ste verjaardag van Philippe Herreweghe gevierd.

Toekomstmuziek, 29-4-2017 15:47
2 opmerkingen