ti guarda dal Grande Inquisitor

Christine Schäfer - Winterreise

Er wordt tegenwoordig niet echt meer vreemd opgekeken als een zangeres Winterreise zingt. Het zijn meestal wel de diepere stemmen - Brigitte Fassbaender, Christa Ludwig of Nathalie Stutzmann - en in mindere mate sopranen die zich aan Schuberts cyclus wagen. De sopranen die het wel doen, zijn meestal uit het dramatischere vak, zoals Lotte Lehmann of Margaret Price. Daarom dat een Winterreise met de lichte sopraan van Christine Schäfer toch nog enigszins verrast.

FotoMaar Christine Schäfer is niet aan haar proefstuk toe. Ze is een doorwinterde liedvertolkster - trouwens één van mijn favoriete "Lied-sopranen" - en heeft in 2002 de cyclus zelfs live gezongen op de RuhrTriennale. Die voorstelling werd door Oliver Herrmann, haar toenmalige levenspartner, geregisseerd. Sommigen herinneren zich misschien de productiefoto's van een hoogzwangere Christine Schäfer in een boksring en een piano (bespeeld door Irwin Gage) die vol bokalen met augurken stond... De huidige CD werd een jaar later opgenomen met Eric Schneider aan de piano, maar werd pas recent uitgebracht.

De kern van een interpretatie van Winterreise kan meestal afgeleid worden uit het eerste lied Gute Nacht. Christine Schäfer brengt een overwegend vertellende uitvoering. Het is geen interpratie waarbij ze zelf de Wanderer is en alles zelf doormaakt. De vertellende, mysterieuze manier waarop ze bijvoorbeeld "Das Mädchen sprach vom Liebe" zingt, komt nog verschillende keren terug in de cyclus. Ook in Die Wetterfahne heeft ze iets van een lerares die een hele klas rond zich verzamelt en dan een verhaal begint te vertellen. Een andere typische verteltruuk is haar gebruik van rubato - "fein Liebchen, gute Nacht" - of het toevoegen van extra pauzes... zoals na de eerste "sacht" van "sacht, sacht, die Türe zu".

Het is niet iedereen gegeven om op die manier een cyclus te "vertellen". Een perfecte dictie is cruciaal... dat is uiteraard geen probleem voor Christine Schäfer. En om het helemaal interessant te maken, moeten sommige woorden een eigen kleur of klank krijgen. Ook op dit vlak blinkt ze uit. Nog altijd in Gute Nacht voel je de sfeer van "Nun ist die Welt so trübe"...

Wat nog opvalt in Gute Nacht is de snelheid waarmee het lied gezongen wordt. Normaal verwacht je het stapritme van de Wanderer die door de sneeuw wandelt. Bij Christine Schäfer krijgt het een dansend karakter. Op het eerste zicht klinkt dit totaal verkeerd... maar het past - tot mijn eigen grote verbazing - wel bij haar globale interpretatie.

Maar die vertellende benadering betekent allerminst dat ze zich niet betrokken voelt of dat het een afstandelijke vertolking is. De eerste zin van Gefrorne Tränen is zo'n moment dat door merg en been gaat. Het klinkt delicaat en breekbaar en je vergeet haast te ademen omdat je vreest dat je haar anders zou storen. Op sommige momenten vervaagt de lijn tussen verteller en vertelling, zoals in Erstarrung. Ook Auf dem Flusse is ronduit briljant. In het begin speelt er een glimlach rond haar lippen, die slaat plotseling om in verdriet, vervolgens hoor je ingehouden woede en vertwijfeling door haar stem klinken... en dat zijn nog maar de twee eerste zinnen. Maar dan herpakt ze zich even en maakt ze een pure ballade van Irrlicht. De vocale rijkdom is weer volop aanwezig in Frühlingstraum... "Ihr lacht wohl über den Träumer" krijgt een sarcastisch trekje, "Wann halt' ich mein Liebchen im Arm ?" bereidt de pijn voor van het tussenslot van Einsamkeit.

Met die Die Post begint schijnbaar een nieuwe verhaal, maar in Der greise Kopf slaat plots de melancholie toe. Die Krähe is nog zo'n lied dat veel sneller dan gewoonlijk gezongen wordt. Ondanks haar relatief lichte stem, kan Christine Schäfer toch voldoende dramatiek in haar stem leggen voor Der stürmische Morgen. Daarna begint het grote slotoffensief.

Der Wegweiser begint ook zeer snel, maar eindigt met een Christine Schäfer die in de leegte staart van de eindeloze weg die ze nog moet afleggen. Het volgende lied Das Wirtshaus is zo aangrijpend dat je vreest dat de Wanderer het einde van de cyclus niet gaat halen, maar dat hij hier al het loodje gaat leggen. Of de Wanderer de cyclus overleeft of niet, is een keuze van de vertolker... in dit geval ben ik ervan overtuigt dat de cyclus eindigt in de dood. Die starende blik van bij Der Wegweiser komt terug als ze Der Leiermann ziet en weet dat ze haar lot gevonden heeft. Daarna gaat het snel naar de laatste strofe. "Soll ich mit dir geh'n ?" vraagt ze vol wanhoop... waarna de pijn van "Willst zu meinen Liedern deine Leier dreh'n ?" ondraaglijk wordt. Daarna de grote stilte...

Zoals je van Christine Schäfer kan verwachten, levert ze een unieke bijdrage tot de Winterreise-discografie. En alhoewel er een aantal keuzes zijn waarover je kan discuteren, had ik na het beluisteren het gevoel dat ze een "juiste" vertolking van de liedcyclus gemaakt heeft. En dan doet het er niet toe, dat haar ideeën sterk afwijken van wat Dietrich Fischer-Dieskau, Hans Hotter, Brigitte Fassbaender, Thomas Quasthoff of Matthias Goerne met deze cyclus doen. Het bewijst nog maar eens dat Schubert met Winterreise een meesterwerk geschreven heeft, dat al die verschillende interpretaties aankan...

Publicatie: vrijdag 28 juli 2006 @ 21:39
Rubriek: CD's

Recent RSS feed

Mei 2017

Deze maand nemen wij en de Munt eindelijk afscheid van de tent. Dat gebeurt met Aida in een productie van Stathis Livathinos en met een dubbele bezetting. De binnenkoer van de Landcommanderij in Alden Biesen is weer het jaarlijks podium voor de Zomeropera met deze keer Don Pasquale. De laatste cinema-voorstelling van de Met dit seizoen is Der Rosenkavalier waarmee Renée Fleming afscheid neemt van de bühne. Tenslotte wordt in verschillende concertzalen de 70ste verjaardag van Philippe Herreweghe gevierd.

Toekomstmuziek, 29-4-2017 15:47
2 opmerkingen

Julian Prégardien & Co in deSingel

De blauwe zaal van deSingel was gisteren vrij goed gevuld voor een liedrecital. Vier zangers en twee pianisten brachten liederen, duetten en kwartetten van Schumann.

Liedrecital, 27-4-2017 17:00
0 opmerkingen

Le prophète in Essen

Het is nog wat vroeg om van een revival te spreken, maar de laatste jaren zien we toch meer en meer operahuizen die niet meer terugdeinzen bij het idee om een "grand opéra" van Meyerbeer, Halévy of Auber te programmeren. De meest recente toevoeging is Meyerbeers Le prophète in Essen. Het is een, op verschillende vlakken, ontgoochelende productie.

Opera, 24-4-2017 17:06
1 opmerking

Opera Vlaanderen 2017-2018

Een dag na de Waalse Opéra presenteert Opera Vlaanderen haar nieuwe seizoen met zeven producties, waarvan twee hernemingen. Het seizoen heeft het thema "Rien ne va Plus" meegekregen... en is uiteraard iets uitdagender dan dat van Luik.

Toekomstmuziek, 19-4-2017 17:11
4 opmerkingen

Opéra Royal de Wallonie 2017-2018

Het volgende seizoen van de Waalse Opéra leest weer als de "who's who" van de Italiaanse operacomponisten... Rossini, Bellini, Donizetti, Verdi (twee keer) en Puccini. Gooi er nog een Carmen en Nozze bovenop en een rariteit als Le Domino noir en klaar is het programma.

Toekomstmuziek, 18-4-2017 21:05
1 opmerking

Iris Hendrickx en Gijs Van der Linden in deSingel

Gisteren gaven twee Belgische zangers, Iris Hendrickx en Gilles Van der Linden, een liedrecital in deSingel. Ze werden daarbij begeleid door niemand minder dan Helmut Deutsch.

Liedrecital, 13-4-2017 8:36
0 opmerkingen

Das Lied 2017 Preisträgerkonzert in Heidelberg

In 2009 heeft Thomas Quasthoff de tweejaarlijkse zangwedstrijd "Das Lied" opgericht. De eerste vier edities vonden plaats in Berlijn, in 2017 verhuisde de wedstrijd naar Heidelberg. De drie zangers en de twee pianisten die vorige maand in de prijzen vielen, gaven deze voormiddag hun "Preisträgerkonzert" in de Heidelberger Stadthalle.

Liedrecital, 9-4-2017 18:07
2 opmerkingen