ti guarda dal Grande Inquisitor

Saint François d'Assise in Parijs

Overal waar Gerard Mortier passeert, laat hij een productie van Saint François d'Assise achter. Het verwondert dan ook niet echt dat hij zijn nieuwe job in Parijs begint met deze "Scènes franciscaines" van Messiaen... in een nieuwe productie van Stanislas Nordey.

De decors van Emmanuel Clolus bepalen grotendeels Nordey's regie, die weinig bewegingsvrijheid geeft aan de zangers. Het decor gebruikt het vierkant - het centrum van het kruis - als basiselement. De eerste drie scènes spelen zich af op een geheld vierkant, omsloten door een halve cilinder. Alles is initieel zwart en somber, alleen de scène met de melaatse krijgt een volledig witte (ziekenhuis)kleur.

Foto

Voor de drie scènes van het tweede bedrijf wordt het vierkant rechtop gezet. In "L'Ange voyageur" is het de poort van het klooster, waarop de Engel de vraag "Que penses-tu de la Prédestination ? ..." projecteert (de tekst van die vraag bedekt later nog volledig de halve cilinder). Vanaf "L'Ange musicien" wordt Saint François zijn vrijheid volledig afgenomen. In die scène staat hij als een heiligenbeeld op een miniscuul voetstuk tegen het - nu groenachtige - vierkant, waar ook de Engel naast hem verschijnt. Voor de laatste scène - de preek tot de vogels - staat hij in een soort preekstoel, die aan een metalen vierkanten constructie hangt.

De stigmatisatie van Sint-Franciscus is een van de belangrijkste momenten uit zijn leven. Nu staat hij weer op een voetstuk voor het middelste vierkant van een triptiek, geflankeerd door twee even grote vierkanten in de dominante kleur van de twee eerdere sleutelmomenten - de genezing van de melaatse en de ontmoeting met de Engel - waardoor een symbolische link gelegd wordt tussen deze scènes. De stigma's worden niet voorgesteld door vijf lichtstralen, zoals Messiaen voorgeschreven had, maar door het vierkant achter François rood te schilderen. In de laatste scène zit François eerst op zijn knieën tot hij samen met de melaatse en de Engel in het licht verdwijnt.

Het is misschien een teken dat Saint François d'Assise stilaan zijn ingang in het standaaroperarepertoire begint te vinden, als de regisseur de essentiële Christelijke elementen uit de opera weglaat. In de Sellars-productie in Salzburg waren er nog - weliswaar met TL-lampen gestileerde - kruisbeelden. De productie op de Ruhr-Triennale speelde zich af onder de koepel van een kerk. En in beide producties werden nog pijen gedragen. Niets van dit alles in Parijs. De broeders zien er eerder uit als dokwerkers en duidelijke, religieuze symbolen werden geweerd. Dit zou het werk meer toegankelijk moeten maken voor een niet-christelijk publiek... wat natuurlijk onzin is. Vooral omdat de Engel bijvoorbeeld wel vleugeltjes heeft, wat dan weer niet logisch is. Waarom zou dat vermeend "nieuwe" publiek de symboliek van een kruis en pijen niet verstaan, maar dan wel begrijpen wat een vrouw met vleugels moet voorstellen ? Maar afgezien van dit punt, vond ik het een geslaagde regie.

Twintig jaar na de creatie is José Van Dam nog altijd de onbetwiste verpersoonlijking van Saint François. De natuurlijkheid en het charisma dat hij uitstraalt, doen snel vergeten dat hij vaak geïmmobiliseerd wordt tegen een muur. Vooraf had ik zo mijn twijfels over hoe zijn stem zou dragen in de gigantische zaal van de Bastille. Maar de volle zes uur dat de voorstelling duurt, blijft de balans met het orkest perfect (ik zat trouwens op het tweede balkon) en zijn er nauwelijks tekenen van vermoeidheid merkbaar.

Christine Schäfer is een zangeres die zich volledig thuisvoelt in de meest uiteenlopende klankidiomen van de twintigste eeuw. Het was dan ook geen verrassing dat ze een briljante Engel zou zijn. Haar kristallen, vrij witte stem past perfect bij de rol. Net zoals in Salzburg zingt Chris Merritt weer een wobbelige melaatse. Tenslotte mogen Brett Polegato (Frère Léon) en Charles Workman (Frère Massée) niet onvermeld blijven.

Sylvain Cambreling dirigeerde het gigantische orkest, dat zelfs niet volledig in de orkestbak past... of zou het de bedoeling geweest zijn om de marimba's buiten de bak te plaatsen, waardoor ze een prominente plaats in het kleurenspectrum kregen ? Overeenkomstig de aanwijzingen van Messiaen stonden de drie ondes Martinot op verschillende plaatsen opgesteld, met één aan elke kant van de zaal ter hoogte van het eerste balkon.

Er zijn nog een paar opvoeringen voorzien, waarvoor de verplaatsing naar Parijs zeker verantwoord is. Maar ik vind dit werk dan ook één van de drie meesterwerken uit de Franse opera van de twintigste eeuw...

Publicatie: donderdag 21 oktober 2004 @ 17:21
Rubriek: Opera

Recent RSS feed

Agrippina in Antwerpen

De Agrippina-productie van Mariame Clément ging vijf jaar geleden in première in Gent. Eindelijk heeft deze productie de weg naar Antwerpen gevonden. Ze hoort nog altijd tot één van de beste producties van Opera Vlaanderen van de afgelopen jaren en is een absolute aanrader... ondanks het vroege beginuur en late einduur.

Opera, 24-3-2017 17:09
0 opmerkingen

Jérusalem in Luik

Het aantal vroege Verdi-opera's dat je regelmatig kan horen, is op één hand te tellen. Naast Nabucco en Macbeth kom je af en toe eens een Attila of een Ernani tegen... en dan meestal nog concertant. Het is dan ook meer dan lovenswaardig dat de Luikse Opera Jérusalem op het programma gezet heeft.

Opera, 22-3-2017 8:57
4 opmerkingen

Matthäus-Passion in het PSK

Ik heb zelden zoveel Nederlands horen spreken in het PSK. De Matthäus-Passion waarin ik gisteren verzeild geraakte, leek meer op een voorstelling voor familie en vrienden van het Octopus Kamerkoor en Le Concert d’Anvers... uiteraard onder de leiding van Bart Van Reyn. De zaal zat ook maar halfvol met allemaal lege balkons.

Oratorium, 18-3-2017 9:27
0 opmerkingen

Hertog Blauwbaards burcht in Antwerpen

Het Orchestre Philharmonique Royal de Liège was gisteren te gast in de Koningin Elisabethzaal voor een uitvoering van Hertog Blauwbaards burcht onder leiding van Christian Arming, voorafgegaan door het Adagio uit Mahlers Tiende.

Opera, 12-3-2017 9:43
3 opmerkingen

Pénélope in het PSK

We moeten blij zijn met elke Franse opera die door onze operahuizen geprogrammeerd wordt, zeker als het een onbekend juweeltje als Faurés Pénélope is... zelfs al is het "maar" concertant. Gisteren hoorde ik een uitstekende uitvoering met het Muntorkest onder leiding van Michel Plasson.

Opera, 1-3-2017 16:35
1 opmerking

Lucifer in Antwerpen

Het zou van 1984 geleden zijn - bij de 150ste verjaardag van Peter Benoit - dat Lucifer laatst opgevoerd werd. Gisteren was Benoits oratorium opnieuw te horen in de Koningin Elisabethzaal met deFilharmonie onder leiding van Bart Van Reyn.

Oratorium, 26-2-2017 10:35
0 opmerkingen

Maart 2017

Maart wordt een goedgevulde operamaand. Bij Opera Vlaanderen verhuist Simon Boccanegra naar Gent en hernemen ze in Antwerpen Agrippina in de productie van Mariame Clément die vijf jaar geleden in Gent te zien was. In Luik brengen ze met Jérusalem een Verdi-rariteit, terwijl de Munt een versie van Janaceks Het sluwe vosje opvoert onder de naam "Foxie!"...

Toekomstmuziek, 24-2-2017 18:59
3 opmerkingen