ti guarda dal Grande Inquisitor

Johannes-Passion in Wuppertal

Eind mei nog een Johannes-Passion opvoeren ? Het voelt wat vreemd aan. Maar aangezien de Paastijd officieel pas eindigt met Pinksteren, is dat misschien de reden waarom de opera van Wuppertal nu nog vier voorstellingen geeft tijdens het lange Pinksterweekend... in een geënsceneerde versie.

Foto
foto's © Uwe Stratmann

Geënsceneerde Johannes-Passionen zijn niet zo uitzonderlijk. Een paar jaar geleden was er bijvoorbeeld de productie in de Châtelet, een redelijk klassieke uitvoering overgoten met de bekende Bob Wilson-saus. De benadering van Philipp Harnoncourt (ja, zoon van...) in Wuppertal is radicaal anders.

Hij wil niet het lijdensverhaal van Christus vertellen, maar het lijden van mensen die nu lijden. En dan komt hij uit bij de vluchtelingen en asielzoekers die hun land ontvluchten. Hij maakt dat zeer expliciet door een tiental echte vluchtelingen uit Syrië en Koerdistan als figuranten in zijn enscenering te betrekken. Vooraf leek me dit een vrij twijfelachtig uitgangspunt, maar naarmate de voorstelling vorderde, wist hij me wel te overtuigen. De belangrijkste reden daarvoor is dat hij zijn regie en de muzikale keuzes sterk met elkaar verweeft. Het is onmogelijk het ene los te zien van het andere... en dan vooral de muzikale én dramatische koorregie.

Het relatief compacte koor - ongeveer 25 zangers - wordt bijvoorbeeld regelmatig in groepjes opgedeeld. Sommige passages worden slechts door vier of acht zangers gezongen. Daardoor ontstaat een andere dynamiek in het koor en is het gemakkelijker om groepen tegenover elkaar op te stellen. Ook de solisten nemen deel aan de koorpartijen. Zo geven ze bijvoorbeeld het koor repliek tijdens het operakoor of zingen ze een aantal koralen.

Meest opvallend is daarbij het slot van de Johannes-Passion. Het volledige koor staat half in de zaal en half op het podium en slaat zo de brug met het publiek terwijl ze het slotkoor "Ruht wohl" zingen. Na het koor valt er een lange, spanningsvolle stilte en de aandacht verplaatst zich naar de achterzijde van het podium... waar de solisten, enkel begeleid met een theorbe, het slotkoraal "Ach Herr, lass dein lieb Engelein" zingen. Aangrijpend mooi.

Ook het einde van het eerste deel blijft nawerken. Oorspronkelijk beklom de priester tussen het eerste en het tweede deel de kansel om het woord te richten tot de kerkgemeenschap. In deze productie wordt dat idee hernomen en geeft de gevangenisaalmoezenier Erhard Ufermann een preek over "Die Passion des Menschen". Pas als het orkest rechtstond, volgde een schuchter applaus, waarna het publiek in stilte de zaal verliet. Een sacraal moment, dat ik nog nooit op die manier heb meegemaakt bij een "normale" uitvoering.

Foto

Vanuit dit concept stelt zich de vraag wat Harnoncourt met de Christusfiguur doet. Hij maakt er een Christus-onder-ons van, op een natuurlijke manier met een muzikale invalshoek. Er is niet één solist die Christus zingt, alle Christusreplieken worden door koorleden gezongen (en een enkele keer zelfs gesproken door één van de figuranten). Op het einde van de avond moeten zo ongeveer alle koorbassen wel eens even Christus geweest zijn.

Naast het koor is het orkest de andere ster van de avond. Jörg Halubek, gespecialiseerd in de historische uitvoeringspraktijk, dirigeert het gewone operaorkest, zij het in een gereduceerde bezetting van een twintigtal muzikanten... aangevuld met de "speciale" instrumenten zoals theorben, viola da gamba of orgel. De zwakke schakel in deze voorstelling zijn echter de solisten.

Emilio Pons zong de Evangelist met een hoogte die langs alle kanten rammelt. De andere tenor, Johannes Grau, laat een nonchalante indruk na in bijvoorbeeld "Zerschmettert mich". De twee tenors komen samen in een duet-uivoering van "Erwäge, wie sein blutgefärbter Rücken". Laura Demjan komt uit de oude muziek, maar een witte piepstem is niet mijn smaak... alhoewel ze me iets beter beviel in "Zerfließe, mein Herze" dan in "Ich folge dir gleichfalls" waar haar intonatie het af en toe liet afweten.

De lagere stemmen bevielen me iets beter. Lucie Ceralová moest nog wat opwarmen voor "Von den Stricken meiner Sünden", maar ze zong wel een integere "Es ist vollbracht". Met het verdwijnen van Christus, blijft enkel nog Pilatus over als substantiële baspartij, degelijk gezongen door Peter Paul. De tweede bas, Jan Szurgot, is nog wat jong en zingt vooral met een weke resonantie. Het was eigenlijk enkel Falko Hönisch die me nog het meest kon overtuigen met zijn kernachtige uitvoeringen van "Eilt, ihr angefochtnen Seelen" en "Mein teurer Heiland, laß dich fragen".

Publicatie: zondag 24 mei 2015 @ 9:58
Rubriek: Oratorium

Recent RSS feed

Thomas Oliemans in Zeist

Met Joseph von Eichendorff als de festivaldichter is het onvermijdelijk dat we op een bepaald moment Schumanns Eichendorff-Liederkreis te horen zouden krijgen. Vandaag was dat het geval met de Nederlandse bariton Thomas Oliemans en de immer geniale Malcolm Martineau aan de piano.

Liedrecital, 24-5-2018 22:56
0 opmerkingen

Meerstemmige Schumann en Brahms in Zeist

"Meine Töne still und heiter" was de titel die de kwartetavond van het Liedfestival van Zeist meegekregen had. Het is het eerste lied uit Schumanns Minnespiel dat centraal stond in een concert met meerstemmige liederen van Schumann en Brahms, uitgevoerd door vier solisten en met Matthias Lademann aan de piano.

Liedrecital, 23-5-2018 23:05
0 opmerkingen

Anna Lucia Richter in Zeist

Dit jaar heeft het Liedfestival van Zeist "Schubert en zijn opvolgers" als thema. Die opvolgers zijn dan vooral Schumann en Wolf. Een bijkomende rode draad is de dichter Eichendorff. In het openingsconcert van Anna Lucia Richter en Gerold Huber kregen we Schubert en Wolf, maar voor Eichendorff was het wachten tot de bisnummers.

Liedrecital, 22-5-2018 23:06
0 opmerkingen

Capriccio Première Portraits

Het Oostenrijkse platenlabel Capriccio is met "Première Portraits" een nieuwe reeks gestart. Hun doel is om jonge artiesten de kans te geven om een eerste CD op te nemen. Momenteel zijn er al zeven opnames uitgebracht, vier daarvan met Duitse liederen. Op één opname na, is Charles Spencer telkens de pianist.

CD's, 10-5-2018 14:43
0 opmerkingen

Mei 2018

Mei is een vrij rustige maand, onder andere omdat het Muntorkest de Elisabethwedstrijd moet begeleiden. Met de zomer in aantocht wordt de Landcommanderij weer omgebouwd tot een operazaal met dit jaar Il trovatore op het programma. Opera Vlaanderen brengt een nieuwe productie van La clemenza di Tito in een productie van Michael Hampe. In Luik spelen ze het vrij zelden uitgevoerde La donna del lago.

Toekomstmuziek, 1-5-2018 11:23
0 opmerkingen

Lohengrin in de Munt (2/2)

De nieuwe Lohengrin-productie heeft voor de vier protagonisten twee bezettingen. Gisteren hoorde ik de eerste bezetting. Die is beduidend beter dan de tweede bezetting, al zijn er toch nog een paar zwakke punten.

Opera, 27-4-2018 11:39
3 opmerkingen

Opera Vlaanderen 2018-2019

Aviel Cahn heeft zijn laatste seizoen bij Opera Vlaanderen aangekondigd. Het is een seizoen waar verschillende namen uit het Cahn-tijdperk terugkeren. De Konwitschny-productie van La Juive is de enige herneming.

Toekomstmuziek, 24-4-2018 18:35
5 opmerkingen

Opéra Royal de Wallonie 2018-2019

Stefano Mazzonis di Pralafera en Speranza Scappucci hebben vandaag het volgende seizoen van de Opéra Royal de Wallonie voorgesteld. Het wordt weer een seizoen met het grote Italiaanse repertoire van Bellini en Rossini over Donizetti en Verdi tot Puccini en met een aantal opvallende zangers zoals Violeta Urmana, Ildebrando d'Arcangelo, Olga Peretyatko of Lawrence Brownlee. En bij de concerten krijgen we zomaar even Joyce DiDonato, Leo Nucci en Sonya Yoncheva...

Toekomstmuziek, 23-4-2018 23:32
7 opmerkingen

Siegfried in Düsseldorf

Der Ring am Rhein is met Siegfried bij zijn derde aflevering aanbeland. De productie van Dietrich W. Hilsdorf ligt volledig in de lijn van de vorige twee delen.

Opera, 23-4-2018 16:31
3 opmerkingen

Lohengrin in de Munt (1/2)

Na bijna 30 jaar programmeert de Munt weer een Lohengrin. Olivier Py is, na Dialogues des Carmélites, voor de tweede keer dit seizoen te gast als regisseur. Alain Altinoglu stond in de orkestbak.

Opera, 21-4-2018 8:41
2 opmerkingen