ti guarda dal Grande Inquisitor

Einstein on the beach in Parijs

Toen Philip Glass, Robert Wilson en Lucinda Childs in 1976 Einstein on the beach voorstelden in Avignon, tastten ze daarmee de grenzen van het operagenre af. De productie ging sindsdien de hele wereld rond en werd een legende. Na meer dan 35 jaar is ze nu te zien in de Parijse Châtelet. En ondanks haar leeftijd heeft ze nog niets aan zeggingskracht verloren.

Foto

Einstein on the beach kan bezwaarlijk een "normale" opera genoemd worden. Vormelijk lijkt het er wel op: vier bedrijven, afgewisseld met intermezzi die Glass "knee plays" noemt. Die vier bedrijven duren meer dan vier uur en worden zonder pauze uitgevoerd. A priori lijkt dat een uitdaging, maar eenmaal de voorstelling begint, word je geabsorbeerd in de muziek van Glass en de beelden van Wilson.

De opera heeft geen verhaallijn, maar is geïnspireerd op iconische foto's van Einstein en zijn theorieën. De herhaling is een constante op alle vlakken. Glass spreekt liever over "progressie" met muziek die met heel kleine stapjes evolueert. Maar het lijkt alsof hij telkens een handvol noten neemt en die dan een paar honderd keer herhaalt. Ook de teksten en de danspatronen, uitgevoerd door The Lucinda Childs Dance Company, worden onnoemelijke keren herhaald.

De teksten worden gesproken en niet gezongen. Er is wel een twaalfkoppig koor, maar hun "teksten" bestaan uit klinkers of getallen - "one-two-three-one-two-three-...". Vaak zingen ze letterlijk de noten, zoals "la-si-do-si-la-fa-la-si-do-si-la-fa-...". De muziek kan je er eenvoudig bij fantaseren. Er is één vocaal solomoment en één duet. Alle zangers zingen met versterking.

Foto

We kennen Bob Wilson uiteraard van zijn talloze opera-ensceneringen. Het is dan ook enigszins verrassend dat zijn beeldtaal in de loop van de decennia nauwelijks gewijzigd is. Er is natuurlijk de strakke choreografie van alle bewegingen, inclusief een "Egyptian Walk". Maar er is ook de achterwand met een wijzigende kleurgradiënt, lichtgevende objecten die door de lucht zweven zoals de platte cilinder tijdens de twee dansscènes of de draaiende rechthoek tegen een pekzwarte achtergrond in de scène "Bed".

Het is daarom dat de eerste scène van de opera, "Train", niet bevreemdend overkomt. Het hoeft trouwens niet te verbazen dat verschillende scènes met treinen of reizen te maken hebben (ook nog "Night train" in het tweede en "Space machine" in het vierde bedrijf) als men een opera bedenkt over Einstein. Treinen zijn nu eenmaal een geliefd pedagogisch object om "relativiteit" uit te leggen.

In die eerste scène rijdt een trein traag over het podium, op een stelling staat een jongetje papieren vliegertjes te gooien. Ondertussen voert Caitlin Scranton "Solo for Character in Three Diagonals" uit, wat in 1976 door Lucinda Chields zelf gedanst werd. Het is een eindeloze opeenvolging van negen stappen vooruit en negen stappen achteruit terwijl ze armbewegingen maakt die het midden houden tussen een agente die het verkeer regelt en een stewardess die haar veiligheidsroutine doorloopt.

Foto

Einstein is op allerlei manieren aanwezig in de voorstelling. Een foto van Einstein in Princeton was de start van het hele gebeuren en diende als inspiratie voor de kostuums van het koor en de acteurs... een hemd met korte mouwen, lichte slobberbroek met bretellen, tennisschoenen en een uurwerk.

Einstein-de-professor duikt vooral op tijdens de "knee plays" als de acteurs bewegingen maken alsof ze op een fictief schoolbord aan het schrijven zijn. Voor Einstein-de-violist komt Antoine Silverman uit de orkestbak en speelt vioolsolo's gezeten op een stoel en met een witte Einstein-pruik op. En op het einde van "knee play 4" steken alle koorleden tegelijkertijd hun tong uit.

Alhoewel de voorstelling meer dan vier uur geduurd heeft, vliegt de tijd voorbij, als wordt het ruimte-tijd-continuüm doorbroken. Dit is echt een legendarische en fascinerende productie, die ik iedereen kan aanraden om te gaan zien... als ze ooit nog eens in de buurt is.

Publicatie: maandag 13 januari 2014 @ 9:15
Rubriek: Opera

Recent RSS feed

Simon Keenlyside in de Munt

Ze hadden al eerder moeten terugkeren naar de Munt, maar vorig seizoen hebben ze afgezegd. Vandaag waren Simon Keenlyside en Malcolm Martineau wel van de partij voor een gevarieerd liedrecital met liederen van Sibelius, Schubert, Wolf en Poulenc.

Liedrecital, 22-1-2018 23:15
0 opmerkingen

Il prigioniero en Das Gehege in de Munt

Il prigioniero en Das Gehege zijn twee eenakters van elk ongeveer drie kwartier lang die ik nog nooit gehoord had. De Munt brengt ze nu samen in een dramatisch tweeluik, geregisseerd door Andrea Breth en met Franck Ollu in de orkestbak.

Opera, 19-1-2018 17:00
3 opmerkingen

Emöke Baráth in het Conservatorium

Wie herinnert zich Emöke Baráth nog ? Vier jaar geleden was ze finaliste van de Elisabethwedstrijd, maar ze viel niet in de prijzen. Gisteren was ze terug in Brussel voor een barokconcert in de vrij frisse concertzaal van het Brussels Muziekconservatorium.

Concert, 17-1-2018 17:24
0 opmerkingen

Tobias Berndt in het PSK

Oorspronkelijk zou Thomas E. Bauer gisteren een Bach-concert zingen in het PSK. Wegens ziekte moest hij afzeggen en werd hij vervangen door de bariton Tobias Berndt. Christoph Spering dirigeerde "Das Neue Orchester". Het programma bleef ongewijzigd met twee van de bekendste Bach-cantates voor solo-bas, en tussendoor Bachs Orkestsuite nr. 1 (BWV 1066).

Concert, 14-1-2018 8:59
0 opmerkingen

Hommage aan Alberto Zedda in Antwerpen

Alberto Zedda zou deze week 90 jaar geworden zijn. Het verjaardagsfeestje van Opera Vlaanderen werd een eerbetoon aan de vorig jaar overleden dirigent door negen zangers, het operakoor en dirigent Donato Renzetti. Voor de gelegenheid weken ze uit naar de Koningin Elisabethzaal.

Concert, 7-1-2018 10:17
2 opmerkingen

Januari 2018

De Munt opent het nieuwe jaar met een origineel tweeluik - Il prigioniero en Das Gehege - in een regie van Andrea Breth. Opera Vlaanderen speelt Falstaff in Gent. In Luik brengen ze een nieuwe productie van Carmen. In 2018 zijn er "ronde" verjaardagen van Gounod, Rossini, Debussy en Bernstein. De kans dat we veel Porpora of Lecocq te horen zullen krijgen, lijkt me dan weer vrij klein.

Toekomstmuziek, 1-1-2018 10:39
0 opmerkingen

Yevgenij Onegin in Dortmund

Yevgenij Onegin is één van mijn favoriete opera's. Voor mijn laatste voorstelling van 2017 keek ik dan ook uit naar de nieuwe productie in Dortmund... een slabakkende dirigent Gabriel Feltz gooide echter roet in het eten.

Opera, 31-12-2017 9:10
0 opmerkingen

Hamlet in Krefeld

Hamlet van Ambroise Thomas behoort tot de zelden opgevoerde Franse opera's. De opera van Krefeld brengt een mooie nieuwe productie van Helen Malkowsky met een middelmatige bezetting.

Opera, 30-12-2017 9:58
0 opmerkingen

Maria Stuarda in Duisburg

De Rheinoper van Duisburg brengt een nieuwe productie van Maria Stuarda in een regie van Guy Joosten. Het is niet zijn meest geïnspireerde creatie geworden...

Opera, 29-12-2017 9:45
0 opmerkingen