ti guarda dal Grande Inquisitor

Einstein on the beach in Parijs

Toen Philip Glass, Robert Wilson en Lucinda Childs in 1976 Einstein on the beach voorstelden in Avignon, tastten ze daarmee de grenzen van het operagenre af. De productie ging sindsdien de hele wereld rond en werd een legende. Na meer dan 35 jaar is ze nu te zien in de Parijse Châtelet. En ondanks haar leeftijd heeft ze nog niets aan zeggingskracht verloren.

Foto

Einstein on the beach kan bezwaarlijk een "normale" opera genoemd worden. Vormelijk lijkt het er wel op: vier bedrijven, afgewisseld met intermezzi die Glass "knee plays" noemt. Die vier bedrijven duren meer dan vier uur en worden zonder pauze uitgevoerd. A priori lijkt dat een uitdaging, maar eenmaal de voorstelling begint, word je geabsorbeerd in de muziek van Glass en de beelden van Wilson.

De opera heeft geen verhaallijn, maar is geïnspireerd op iconische foto's van Einstein en zijn theorieën. De herhaling is een constante op alle vlakken. Glass spreekt liever over "progressie" met muziek die met heel kleine stapjes evolueert. Maar het lijkt alsof hij telkens een handvol noten neemt en die dan een paar honderd keer herhaalt. Ook de teksten en de danspatronen, uitgevoerd door The Lucinda Childs Dance Company, worden onnoemelijke keren herhaald.

De teksten worden gesproken en niet gezongen. Er is wel een twaalfkoppig koor, maar hun "teksten" bestaan uit klinkers of getallen - "one-two-three-one-two-three-...". Vaak zingen ze letterlijk de noten, zoals "la-si-do-si-la-fa-la-si-do-si-la-fa-...". De muziek kan je er eenvoudig bij fantaseren. Er is één vocaal solomoment en één duet. Alle zangers zingen met versterking.

Foto

We kennen Bob Wilson uiteraard van zijn talloze opera-ensceneringen. Het is dan ook enigszins verrassend dat zijn beeldtaal in de loop van de decennia nauwelijks gewijzigd is. Er is natuurlijk de strakke choreografie van alle bewegingen, inclusief een "Egyptian Walk". Maar er is ook de achterwand met een wijzigende kleurgradiënt, lichtgevende objecten die door de lucht zweven zoals de platte cilinder tijdens de twee dansscènes of de draaiende rechthoek tegen een pekzwarte achtergrond in de scène "Bed".

Het is daarom dat de eerste scène van de opera, "Train", niet bevreemdend overkomt. Het hoeft trouwens niet te verbazen dat verschillende scènes met treinen of reizen te maken hebben (ook nog "Night train" in het tweede en "Space machine" in het vierde bedrijf) als men een opera bedenkt over Einstein. Treinen zijn nu eenmaal een geliefd pedagogisch object om "relativiteit" uit te leggen.

In die eerste scène rijdt een trein traag over het podium, op een stelling staat een jongetje papieren vliegertjes te gooien. Ondertussen voert Caitlin Scranton "Solo for Character in Three Diagonals" uit, wat in 1976 door Lucinda Chields zelf gedanst werd. Het is een eindeloze opeenvolging van negen stappen vooruit en negen stappen achteruit terwijl ze armbewegingen maakt die het midden houden tussen een agente die het verkeer regelt en een stewardess die haar veiligheidsroutine doorloopt.

Foto

Einstein is op allerlei manieren aanwezig in de voorstelling. Een foto van Einstein in Princeton was de start van het hele gebeuren en diende als inspiratie voor de kostuums van het koor en de acteurs... een hemd met korte mouwen, lichte slobberbroek met bretellen, tennisschoenen en een uurwerk.

Einstein-de-professor duikt vooral op tijdens de "knee plays" als de acteurs bewegingen maken alsof ze op een fictief schoolbord aan het schrijven zijn. Voor Einstein-de-violist komt Antoine Silverman uit de orkestbak en speelt vioolsolo's gezeten op een stoel en met een witte Einstein-pruik op. En op het einde van "knee play 4" steken alle koorleden tegelijkertijd hun tong uit.

Alhoewel de voorstelling meer dan vier uur geduurd heeft, vliegt de tijd voorbij, als wordt het ruimte-tijd-continuüm doorbroken. Dit is echt een legendarische en fascinerende productie, die ik iedereen kan aanraden om te gaan zien... als ze ooit nog eens in de buurt is.

Publicatie: maandag 13 januari 2014 @ 9:15
Rubriek: Opera

Recent RSS feed

Christoph Prégardien in Zeist

Deze namiddag stonden twee tenor-recitals geprogrammeerd op het Zeister Liedfestival. Christoph Prégardien zong Schubert en Schumann. In het voorprogramma konden we kennis maken met de "rising star" Peter Harris.

Liedrecital, 27-5-2018 18:37
0 opmerkingen

Der Rose Pilgerfahrt in Zeist

Ik moet toegeven dat ik nog nooit van Der Rose Pilgerfahrt gehoord had. Het is een sprookjesoratorium van Schumann die gisteren in de originele pianoversie uitgevoerd werd in Zeist, met "onze" Jozef De Beenhouwer aan de piano.

Liedrecital, 27-5-2018 8:57
0 opmerkingen

Rising Stars in Zeist

Deze middag stonden er twee recitals op het programma. Eerst een dubbelrecital - oftewel twee halve recitals - met sopraan Harriet Burns voor de pauze en mezzo Bethan Langford na de pauze. Een uur later volgde een duo-recital met mezzo Barbara Kozelj en bariton Raoul Steffani. Ik heb het meest genoten van het eerste recital.

Liedrecital, 26-5-2018 23:46
0 opmerkingen

Mastercourse in Zeist

In het kader van het Liedfestival wordt aan jonge zangers de mogelijkheid geboden om zich te vervolmaken in een publieke mastercourse. Zes liedduo's namen deel aan de vierdaagse cursus die afgesloten werd met een presentatierecital.

Liedrecital, 26-5-2018 10:18
0 opmerkingen

Benjamin Appl in Zeist

"Lieder vom Orient" is een recitaltitel die verwachtingen schept, zeker als Graham Johnson de pianist is en je zijn programmeerkunsten kent. En met de bariton Benjamin Appl worden de verwachtingen nog wat hoger gespannen. Het draaide echter niet helemaal uit zoals ik verwacht of gehoopt had.

Liedrecital, 25-5-2018 23:27
0 opmerkingen

Thomas Oliemans in Zeist

Met Joseph von Eichendorff als de festivaldichter is het onvermijdelijk dat we op een bepaald moment Schumanns Eichendorff-Liederkreis te horen zouden krijgen. Vandaag was dat het geval met de Nederlandse bariton Thomas Oliemans en de immer geniale Malcolm Martineau aan de piano.

Liedrecital, 24-5-2018 22:56
0 opmerkingen

Meerstemmige Schumann en Brahms in Zeist

"Meine Töne still und heiter" was de titel die de kwartetavond van het Liedfestival van Zeist meegekregen had. Het is het eerste lied uit Schumanns Minnespiel dat centraal stond in een concert met meerstemmige liederen van Schumann en Brahms, uitgevoerd door vier solisten en met Matthias Lademann aan de piano.

Liedrecital, 23-5-2018 23:05
0 opmerkingen

Anna Lucia Richter in Zeist

Dit jaar heeft het Liedfestival van Zeist "Schubert en zijn opvolgers" als thema. Die opvolgers zijn dan vooral Schumann en Wolf. Een bijkomende rode draad is de dichter Eichendorff. In het openingsconcert van Anna Lucia Richter en Gerold Huber kregen we Schubert en Wolf, maar voor Eichendorff was het wachten tot de bisnummers.

Liedrecital, 22-5-2018 23:06
0 opmerkingen

Capriccio Première Portraits

Het Oostenrijkse platenlabel Capriccio is met "Première Portraits" een nieuwe reeks gestart. Hun doel is om jonge artiesten de kans te geven om een eerste CD op te nemen. Momenteel zijn er al zeven opnames uitgebracht, vier daarvan met Duitse liederen. Op één opname na, is Charles Spencer telkens de pianist.

CD's, 10-5-2018 14:43
0 opmerkingen

Mei 2018

Mei is een vrij rustige maand, onder andere omdat het Muntorkest de Elisabethwedstrijd moet begeleiden. Met de zomer in aantocht wordt de Landcommanderij weer omgebouwd tot een operazaal met dit jaar Il trovatore op het programma. Opera Vlaanderen brengt een nieuwe productie van La clemenza di Tito in een productie van Michael Hampe. In Luik spelen ze het vrij zelden uitgevoerde La donna del lago.

Toekomstmuziek, 1-5-2018 11:23
0 opmerkingen