ti guarda dal Grande Inquisitor

Graham Johnson in deSingel

Graham Johnson gaf vorig seizoen twee lezing-recitals in deSingel over respectievelijk Die schöne Müllerin en Winterreise. Deze week was hij terug voor twee lezingen rond "Schubert in de spiegel van zijn dichters". Voor de vocale illustraties had hij sopraan Geraldine McGreevy en bariton Benjamin Appl meegebracht.

Foto
Schubertavond bij Josef von Spaun (Moritz von Schwind)

Met meer dan 70 liederen, is een belangrijk deel van Schuberts lied-oeuvre gebaseerd op de gedichten van het Duitse genie uit Weimar, Johann Wolfgang von Goethe. De volledige eerste avond vol overbekende liederen was dan ook aan hem gewijd. In tegenstelling tot vorige keer, ging Graham Johnson iets minder in op de muzikale/musicologische kant van de liederen maar hing hij zijn verhaal op aan Schuberts biografie.

De chronologische aanpak begon met de eerste liederen die de 17-jarige Schubert in 1814 componeerde, over Schuberts liedjaar 1815 met meer dan een derde van al zijn Goethe-composities, tot 1816, waarna hij zijn interesse in Goethe leek te verliezen. De aanleiding is te zoeken in de bundel liederen die Josef von Spaun naar Goethe opstuurde en die (ongelezen?) teruggestuurd werden. Die afwijzing verklaart waarom Schubert vanaf 1817 slechts met mondjesmaat nog Goethe-gedichten op muziek zette.

In die latere periode was er nog wel een opflakkering onder invloed van Mayrhofer om liederen zoals Ganymed en Prometheus, gebaseerd op de Griekse mythologie, te componeren. In 1821 volgden nog een aantal gedichten uit de Westöstlicher Divan, Geheimes, de "symfonische" liederen van Suleika, ...

Graham Johnson gaf en toe ook opmerkingen bij wat te horen is in de piano. Opmerkelijk was zijn bespreking van Szene aus Faust, de kathedraalscène met Gretchen en de duivel. Gretchen is op dat moment al zwanger en Schubert slaagt erin om de bewegingen van haar ongeboren kind in haar baarmoeder weer te geven. Ook de begeleiding bij de laatste strofe van Prometheus wordt verklaard door hoe Prometheus met klei smijt om mensen te boetseren:

Hier sitz' ich, forme Menschen nach meinem Bilde
Ein Geschlecht, das mir gleich sei, ...

De tweede avond stond Schuberts Weense vriendenkring centraal. Zoals bekend, kreeg Schubert regelmatig gedichten van zijn vrienden. Graham Johnson benadrukte uitvoerig dat die vriendschapsbanden niet onderschat mogen worden, ook al was de kwaliteit van die gedichten niet altijd van het niveau van een Goethe.

Het meest sprekende voorbeeld is dat van Die junge Nonne van Nicolas Craigher de Jachelutta. Johnson omschrijft het gedicht als melodramatische, sentimentele kitsch... maar voegt er wel bij dat Schubert erin slaagt om het melodrama als echte drama te laten klinken en het sentimentele als echte emoties te verkopen. Veel van die gedichten en amateur-dichters, zijn dankzij Schubert wel onsterfelijk geworden.

Een speciaal geval is Johann Mayrhofer. Hij beschouwde zichzelf als Schuberts mentor. Zijn invloed op de jonge Schubert kan moeilijk onderschat worden. Het was ook Mayrhofer die de zanger Vogl interesseerde voor Schuberts muziek. Vogl was beroemd als vertolker van de opera's van Gluck en Mayrhofer schrijft daarom een aantal gedichten op klassieke thema's - Fahr zum Hades, Memnon, Der zürnenden Diana, ... Uiteindelijk zal Vogl de eerste liedzanger uit de geschiedenis worden, die ook met liederavonden rondtrekt.

Tenslotte moet ik nog een paar woorden zeggen over de twee zangers, die bij momenten even geboeid naar Graham Johnson zaten te luisteren als het publiek. Geraldine McGreevy hebben we al vaker gehoord in deSingel. Ze was deze keer niet echt goed bij stem. Veel gekuch, gehoest en liters water waren een indicatie van haar vocale toestand, maar desalniettemin kon ze toch redelijk goed Graham Johnsons punten illustreren. Benjamin Appl is een nieuwe naam voor mij. Hij heeft een mooie bariton. Bij de zwaardere liederen, zoals Prometheus of Der Zwerg, had ik het gevoel dat hij niet voldoende gewicht heeft. Maar in het algemeen zingt hij met heel veel kleur en is hij een boeiende liedvertolker, die ik wel eens in een "echt" recital wil horen.

Publicatie: zondag 9 oktober 2011 @ 11:19
Rubriek: Liedrecital

Recent RSS feed

Het sluwe vosje in het Muntpaleis

Christophe Coppens heeft zijn operadebuut gemaakt als regisseur met Het sluwe vosje. Het is op zich wel een mooie en onderhoudende productie geworden, maar één die eigenlijk weinig te maken heeft met Janaceks opera.

Opera, 26-3-2017 8:44
1 opmerking

De Munt 2017-2018

Derde keer, goede keer ? Na pogingen met "Béatrice et Bénédict" en "De gouden haan" zullen de deuren van de Munt in september hopelijk weer openzwaaien met Pinocchio, de nieuwste Boesmans-opera die deze zomer in Aix gecreëerd zal worden.

Toekomstmuziek, 25-3-2017 15:08
1 opmerking

Elias in Antwerpen

Het was gisteren de derde keer dat ik in de nieuwe Koningin Elisabethzaal was. Naast nog een aantal onafgewerkte elementen in de inkomhal is de klimaatinstallatie een belangrijk probleem. Gisteren was het weer snikheet in de zaal... en het is nog maar maart. De opvoering van Mendelssohns Elias door het Collegium Vocale onder leiding van Philippe Herreweghe voldeed ook niet helemaal aan de verwachtingen.

Oratorium, 25-3-2017 8:25
0 opmerkingen

Agrippina in Antwerpen

De Agrippina-productie van Mariame Clément ging vijf jaar geleden in première in Gent. Eindelijk heeft deze productie de weg naar Antwerpen gevonden. Ze hoort nog altijd tot één van de beste producties van Opera Vlaanderen van de afgelopen jaren en is een absolute aanrader... ondanks het vroege beginuur en late einduur.

Opera, 24-3-2017 17:09
0 opmerkingen

Jérusalem in Luik

Het aantal vroege Verdi-opera's dat je regelmatig kan horen, is op één hand te tellen. Naast Nabucco en Macbeth kom je af en toe eens een Attila of een Ernani tegen... en dan meestal nog concertant. Het is dan ook meer dan lovenswaardig dat de Luikse Opera Jérusalem op het programma gezet heeft.

Opera, 22-3-2017 8:57
6 opmerkingen

Matthäus-Passion in het PSK

Ik heb zelden zoveel Nederlands horen spreken in het PSK. De Matthäus-Passion waarin ik gisteren verzeild geraakte, leek meer op een voorstelling voor familie en vrienden van het Octopus Kamerkoor en Le Concert d’Anvers... uiteraard onder de leiding van Bart Van Reyn. De zaal zat ook maar halfvol met allemaal lege balkons.

Oratorium, 18-3-2017 9:27
0 opmerkingen

Hertog Blauwbaards burcht in Antwerpen

Het Orchestre Philharmonique Royal de Liège was gisteren te gast in de Koningin Elisabethzaal voor een uitvoering van Hertog Blauwbaards burcht onder leiding van Christian Arming, voorafgegaan door het Adagio uit Mahlers Tiende.

Opera, 12-3-2017 9:43
3 opmerkingen

Pénélope in het PSK

We moeten blij zijn met elke Franse opera die door onze operahuizen geprogrammeerd wordt, zeker als het een onbekend juweeltje als Faurés Pénélope is... zelfs al is het "maar" concertant. Gisteren hoorde ik een uitstekende uitvoering met het Muntorkest onder leiding van Michel Plasson.

Opera, 1-3-2017 16:35
1 opmerking

Lucifer in Antwerpen

Het zou van 1984 geleden zijn - bij de 150ste verjaardag van Peter Benoit - dat Lucifer laatst opgevoerd werd. Gisteren was Benoits oratorium opnieuw te horen in de Koningin Elisabethzaal met deFilharmonie onder leiding van Bart Van Reyn.

Oratorium, 26-2-2017 10:35
0 opmerkingen

Maart 2017

Maart wordt een goedgevulde operamaand. Bij Opera Vlaanderen verhuist Simon Boccanegra naar Gent en hernemen ze in Antwerpen Agrippina in de productie van Mariame Clément die vijf jaar geleden in Gent te zien was. In Luik brengen ze met Jérusalem een Verdi-rariteit, terwijl de Munt een versie van Janaceks Het sluwe vosje opvoert onder de naam "Foxie!"...

Toekomstmuziek, 24-2-2017 18:59
3 opmerkingen